О "Довнгрейде"…

САБЖ – это тема….

Когда-то в далёких 90 годах я и мечтать не мог о том, что всего за пару бутылок горячительного, мне подарят сервер – 486DX4-100 VESA, 20 планок оперативной памяти, fdd5-25, CD-ROM 4x, MB 386sx-16 и прочее, прочее, прочее.… Мало того один замечательный человек по имени Василий, решил пожертвовать для www.fdd5-25.net уникальную коллекцию программ на компакт дисках с 1994-1997 г.г. Чего там только нет! SuSe Linux от декабря 1994 – апрель 1995 года, NIGHT OWL – 620 dos программ, Linux quick start, 10000 программ от SIMTEL 2 CD. В итоге выходит так, что www.fdd5-25.net и рубрика “Ретро” обеспечены работой до скончания веков. А между прочим, на подходе настоящий XT компьютер! Вот и пишите после этого в форумах, что чья-то молодость куда-то ушла. Всё “железо” описанное выше можно было потрогать на очередной FDD’овке, которая состоялась 23 мая. Всем желающим предлагаю присоединяться к постоянным посетителям нашего дружеского мероприятия. Подробнее о том, как я буду заводить старое железо, постараюсь написать в следующих номерах. А сегодня я вам расскажу об одной замечательной игре 1998 года выпуска, в которую мне довелось установить и даже кое-что в ней пройти. Обычно в этой рубрике я мало пишу о компьютерных играх, но эта, как и немногие те о которых было написано ранее, уникальная и неповторимая в своём роде. Название этой замечательной игры – Urban Assault. Системные требования, как и положено очень скромные:

- Multimedia personal computer with a Pentium 133 MHz or equivalent processor;

- Windows 95 operating system or higher;

- 6 megabytes (MB) of RAM;

- 100 MB of free uncompressed hard disk space;

- Quad-speed CD-ROM drive;

- Local bus Super VGA video card with 1 MB of VRAM;

- Windows-compatible sound card plus speakers or headphones;

- Microsoft Mouse or compatible pointing device.
Сразу замечу, Urban Assault работает замечательно и под WINDOWS XP с современной 3D картой на базе чипа от NV. Итак, что же эта игра? На первый взгляд это стратегия, с элементами классического симулятора или RPG, кому как по душе. Сюжет как всегда прост. Идёт 2016 года, то есть, события происходят через 12 лет, после опубликования этой статьи. Некие нехорошие господа захватили планету, утыкали её лучевыми воротами, энергетическими станциями, научными лабораториями и прочей белибердой. Мало того, позволяют себе штамповать оружие и военную технику, разрушенные города похожи на укреплённые крепости, чем по сути они и являются. И вот вы, скромная женщина на своей собственной летающей станции решаете положить конец злобному беспределу, и заставить полностью отмороженных захватчиков жить по вашим понятиям. В этом вам всячески помогают повстанцы, которые борются с помешенными на штамповке оружия врагами. Управление в Urban Assault это помесь чего-то с чем-то! Столько кнопок использовалось только в JEDI KNIGHT. Судите сами: управление картой, управление юнитами, стрельба с танков по врагу, оборона базы, установка командира, пулемёты, ракеты и так далее. Зато когда вы освоите все эти клавиши для вас откроется, действительно, загадочный и захватывающий мир. Где вы, глядя в прицел пушки танка, зенитки вашей базы, будете спасать человечество от очередной напасти. Процесс игры не очень сложен. Вы можете создавать разных юнитов, с каждым уровнем всё больше и больше, управлять ими, захватывать сектора врагов. Но самое главное достоинство Urban Assault состоит в том, что вы можете сесть в любой созданный вами механизм и персонально управлять им в бою! Самым главным ресурсом является энергия. Если вы захватили энергетическую установку, то вы бог на этом участке, ну а если нет, то нет. Лучевые ворота переносят вас в другие миссии, а враги всячески этому мешают. Короче, говоря, для фанатов сложного управления и интересного сюжета эта игра рекомендуется настоятельно. Интересная ситуация, я решил, что уже закончил этот материал, как вдруг после прохождения очередной миссии Urban Assault решил дописать ещё несколько строчек о самой стратегии в игре. Ну, что нужно захватывать разного рода энергетические объекты, я думаю, вы поняли из вышеизложенного. Но вот как сгруппировать танки так, чтобы можно было дать отпор целой армаде врагов, в начальных миссиях я не написал. Самое главное оптимально использовать атакующие способности тяжёлых танков “ягуар” и очень лёгких противовоздушных “ласок”. Так как средние танки затормаживают темп наступления своей усреднённостью, рекомендую взять тяжелые и лёгкие танки сгруппировать их и отправить в бой. “Ласки” разнесут всякие летающие объекты, а тяжелые “ягуары” разрушат всё на земле. Такая комбинация оказалась самой эффективной в 4-й и 5-й миссиях. Ну, а что там будет дальше – покажет время. Теперь точно, конец материла.

Роман Карпач

Шмат каму ў беларускай частцы сеткі Інтэрнэт вядомы гэта адрас: http://belazar.belinter.net/. Тут знаходзіцца адзіны ў свеце электронны перакладчык з рускай на беларускую мову і наадварот. Аб гэтым сёння і пойдзе размова з яго аўтарам і вытворцам Алегам Азароўскім.

Алег, паведайце крыху нашым чытачам аб сабе. Кім працуеце, дзе вучыліся?

Я атрымаў вышэйшую адукацыю на факультэце прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ. Пасля заканчэння навучання ў 1995 годзе працаваў сістэмным адміністратарам і праграмістам на дзяржаўнай службе. А зараз працую праграмістам у кампаніі, занятай у аўтабізнэсе, якая дынамічна развіваецца (не буду даваць назву, каб не палічылі рэкламай J ). Праца над Белазарам, а таксама іншыя Інтэрнэт-праекты гэтага кшталту гэта маё хобі, якому я прысвячаю свой вольны час.

Як, дарэчы прыйшла думка аб стварэнні электроннага перакладчыка, мабыць каму жадаеце выказаць падзяку за дапамогу?

Дзесьці ў 2000 годзе падчас блукання па Сеціве мне на вочы трапіўся пераклад інтэрфейсу да вядомага файл-мэнэджэра Windows Commander (зараз ён перайменаваны ў Total Commander). Гэта была першая праграма на беларускай мове, якая зявілася на маім кампутары. Мяне зацікавіла гэтая тэма, і на працягу 2000-2001гг. я выканаў пераклады некаторых папулярных Windows-праграм на беларускую мову. Адначасова быў створаны рэсурс BelarusSoft (зараз ён размешчаны на серверы TUT.BY па адрасу http://belsoft.tut.by/), на якім знаходзяцца гэтыя і іншыя пераклады. Ну, але гэта тэма для іншай гутаркі. На той час не існавала ніякіх праграмных сродкаў, якія маглі б дапамагчы мне ў гэтай справе. Вось у мяне і зявілася задумка стварыць прыладу для аўтаматызацыі працэсу перакладання. Тое, што Белазар паступова ператварыўся ў перакладнік амаль камерцыйнай якасці немалая заслуга маіх настаўнікаў з БДУ, а таксама маці, якая дапамагала сваімі парадамі ў мовазнаўстве.

А якія складанасці былі падчас стварэння праграмы? Што было цяжэй за ўсё?

Перш чым брацца за праграмаванне, мне прыйшлося вывучыць асноўныя падыходы ў лінгвістычнай апрацоўцы тэкстаў, бліжэй прыглядзецца да працы іншых перакладчыцкіх праграм. Дапамагала тое, што беларуская і руская мова даволі падобныя адна да адной (у параўнанні, напрыклад, з парай беларуская ангельская мова). Таму, каб атрымаць прымальную якасць перакладу, не было патрэбы ствараць вельмі складаныя алгарытмы аналізу тэкстаў. Іншай праблемай было веданне моў. Я лічыў, што дастаткова валодаю абедзвума мовамі, пакуль не ўзяўся за гэтую працу. Прышлося пагартаць школьныя падручнікі па беларускай і рускай мове J…

Калі асноўныя напрамкі працы былі вызначаныя, я адчыніў Delphi і застукаў клавішамі J. Першая дэма-версія праграмы была апублікаваная ў лістападзе 2002г. Адразу ж мне пачалі прыходзіць лісты ад карыстальнікаў Белазара, якія выказвалі сваю ўдзячнасць, і давалі свае заўвагі і прапановы па далейшаму развіццю праекта. Я і зараз адчуваю магутную падтрымку карыстальнікаў.

Дакладна вядома, што тэмай аўтаматызаванага беларуска-рускага перакладання зацікавіліся прафесійныя распрацоўшчыкі. Як гэта паўплывае на “Белазар?

Мне вельмі прыемна, што зяўляюцца новыя праекты, прысвечаныя гэтай праблеме. Паколькі ўсе праграмы-перакладнікі, якія распрацоўваюцца, зяўляюцца некамерцыйнымі (як і Белазар), я бачу ў іх не канкурэнтаў, а магчымасць абмяняцца думкамі і ідэямі наконт далейшага развіцця лінгвістычных алгарытмаў і інш.

Як вы лічыце, чаму ў нас так мала беларускамоўных праграм?

А якія папулярныя праграмы, якія былі б створаныя беларусамі, Вы ведаеце? Паглядзіце ў меню “Пуск сваёй сістэмы, што там ёсць: напэўна Офіс, магчыма Total Commander, The Bat!, Photoshop, GetRight, іншыя праграмы. Усе яны напісаныя не ў Беларусі. Хаця, вось карта Мінска CityInfo напісаная беларусамі, дык для яе існуе беларускамоўны інтэрфейс. Афіцыяльныя рускамоўныя версіі праграм таксама не адразу зявіліся. Каб у замежных распрацоўшчыкаў узнікла жаданне ствараць беларускі інтэрфейс яно павінна быць фінансава матываваным, павінен пашырацца беларускі ІТ-рынак. А пакуль можна спадзявацца толькі на аматараў, якія займаюцца самастойным перакладам розных праграм на беларускую мову. Дазвольце скарыстацца магчымасцю і запрасіць усіх чытачоў газеты на сайт BelarusSoft, дзе можна знайсці шмат перакладаў да папулярных праграм. Дарэчы, на днях там зявіўся пераклад да новай версіі выдатнага Інтэрнэт-аглядальніка Опера 7.50, калі ласка запрашаем!

Трэба ці не друкаваць на беларускай мове кампютарныя матэрыялы? Бо, апытанне, якое праводзіла газета Ч&І наконт гэтага, паказала нейкую няўпэўненасць чытачоў у патрэбнасці гэтага. Зявіліся нават тыя, кто адказаў, што не разумее мовы нашых продкаў.

На самай справе, для разумнага адукаванага чалавека, які трымаецца “на хвалі сучасных тэхналогіяў, няма аніякай розніцы, на якой мове напісаны той ці іншы матэрыял на тэму ІТ. Разгарніце любую кампутарную газету, або наведайце які-небудзь інфармацыйны сайт, і Вы знойдзеце ў артыкулах вельмі шмат слоў, якія маюць аднолькавыя корні як у рускай, так і беларускай і ангельскай мове. Моўны працэс у вобласці кампутарных тэхналогій ва ўсім свеце ідзе да уніфікацыі. І той, хто гаворыць, што не разумее тэхнічны тэкст на беларускай мове, ці наўрад зразумее гэты ж тэкст, напісаны па-руску або па-ангельску.

Таму пытанне тут хутчэй ляжыць не ў плоскасці зразумела-незразумела, а ў плане патрэбна ці не патрэбна. А вось адказ на гэта пытанне цяжка перадаць словамі, гэта трэба прачуць сэрцам! Такія інструменты, як Белазар, дапамагаюць людзям, якія зрабілі правільны выбар.

Прысутнасць беларускай мовы ў Сеціве пашыраецца, гэта факт. Зяўляюцца беларускамоўныя старонкі на рускамоўных сайтах, форумы, нават гэты артыкул таксама праява гэтай тэндэнцыі. Гэта не можа не радаваць.

Што б Вы пажадалі тым, хто пачынае ствараць праграмы з беларускамоўным інтэрфейсам?

Спачатку вы павінны вырашыць, на якую аўдыторыю разлічаная ваша праграма. Калі вы збіраецеся распаўсюджваць яе сярод сваіх сяброў і знаёмых, – пішыце праграму адразу па-беларуску, так прасцей.

Калі ж вы разлічваеце выкласціяе ў Інтэрнэце, я вельмі рэкамендую прадугледзець магчымасць стварэння шматмоўнага інтэрфейсу да праграмы. У такім разе кола карыстальнікаў вашага твора стане намнога шырэй. Існуюць неблагія кампаненты для гэтай мэты. Для Дэлфі-праграмераў магу парэкамендаваць Balmsoft Polyglot (http://www.balmsoft.com/). Ён просты ў карыстанні і распаўсюджваецца бясплатна.

Калі вам цяжка адразу пісаць інтэрфейс праграмы па-беларуску пішыце па-руску, а беларускі пераклад выканаеце з дапамогай Паліглота і Белазара непасрэдна перад стварэннем усталявальнага пакета.

Дарэчы, пра ўсталявальнікі. Хачу парэкамендаваць выдатны універсальны інсталятар для Windows-праграм Inno Setup. Гэта вельмі функцыянальная і надзейная праграма, да таго ж бясплатная, і да яе ёсць беларускі модуль. (Спадзяюся, вы ўжо здагадаліся, дзе яго можна ўзяць? J)

Да Вас не паступалі прапановы ад устаноў адукацыі?

Пакуль такіх прапаноў не было. Але мне прыходзіць вельмі шмат лістоў ад карыстальнікаў праграмы, у тым ліку і ад настаўнікаў і студэнтаў, з новымі перакладамі, экспартаваннямі і слоўнікамі. Справа ў тым, што напаўненне слоўніка Белазара гэта вельмі працаёмісты працэс для аднаго чалавека. Таму я вырашыў выкласці на сайце для вольнай запампоўкі базавы слоўнік, а поўны слоўнік карыстальнікі могуць атрымаць толькі зрабіўшы свой унёсак у агульную справу.

Гэта практыка поўнасцю сябе апраўдала. У апошні час абем слоўніка павялічваецца прыкладна на 1000 артыкулаў кожнай мовы ў месяц. Таму я заклікаю чытачоў Вашай газеты, якія маюць вольны час і жаданне, далучацца да нашай праграмы па напаўненню слоўніка Белазара. Агульнымі намаганнямі справа пойдзе шмат хутчэй!

Якія перспектывы, планы на будучыню у Белазары? Якія плануюцца змены?

У мяне вельмі шмат ідэй па далейшай дапрацоўцы і удасканаленню Белазара. Шмат пажаданняў прыходзіць і па пошце. Сярод бліжэйшых планаў распрацоўка інтэрфейсу праграмы на беларускай і рускай лацінцы, рэалізацыя аўтазахавання слоўніка праз азначаны час, і інш. А на перспектыву рэалізацыя перакладу беларускага тэксту з тарашкевіцы ў сучасны правапіс (наркамаўку), дапрацоўка структуры базы дадзеных слоўніка і алгарытмаў перакладу.

Нажаль, мне не хапае вольнага часу, таму праца ідзе не вельмі хутка. Але і не стаіць на месцы: з пачатку года ўжо выйшла 2 рэлізы Белазара, рыхтуецца трэці.

У мяне таксама ёсць і іншыя ідэі ў плане пашырэння прысутнасці беларускай мовы ў сферы інфармацыйных тэхналогій. Напрыклад, распрацоўка беларускамоўнага меню для сотавых тэлефонаў.

У гэтай сувязі хачу праз газету звярнуцца да прадстаўніцтваў Siemens і Samsung у Беларусі. Зараз гэтыя кампаніі праводзяць актыўныя рэкламныя акцыі па прасоўванню сваіх GSM-трубак на беларускі рынак. Я мог бы, пры тэхнічным садзейнічанні з іх боку, выканаць прафесійны пераклад меню адной ці некалькі мадэляў тэлефонаў (напрыклад, C60 або X100). Тым больш, што на сёння ганаровае месца першага ў гісторыі беларускамоўнага сотавага апарата застаецца вакантным.

І апошняе пытанне. Што б Вы пажадалі нашай аўдыторыі?

Як я разумею, большасць вашых чытачоў тым ці іншым чынам маюць дачыненне да кампутараў, Інтэрнэта і інфармацыйных тэхналогій увогуле. Таму я хачу вас заклікаць больш актыўна выкарыстоўваць беларускую мову ў сваіх праектах. Стварайце варыянты персанальных старонак на беларускай мове, дадавайце беларускамоўны інтэрфейс у форумы, чаты, электронную пошту, праграмы! Гэта не толькі падкрэсліць адметнасць вашага рэсурса і прыналежнасць яго да Байнэта, але і будзе пашыраць межы віртуальнай Республікі Беларусь у інфармацыйнай прасторы, падвышаць імідж і значнасць Беларусі як сучаснай, высокатэхналагічнай дзяржавы.

Тым больш, што зараз, дзякуючы электроннаму перакладніку Белазар, рабіць гэтую справу стала значна прасцей, чым яшчэ год ці два таму назад.

Хай поспех спрыяе ўсім вашым справам на карысць вашу асабіста і на карысць Бацькаўшчыны!

А тым, хто не зусім зразумеў, што напісана ў гэтым артыкуле, калі ласка запрашаю за дзіным на сёння бясплатным беларуска-рускім перакладнікам Белазар на сайт http://belazar.belinter.net/.

Дзякуй за цікавую размову.

Пытанні задаваў Раман Карпач